1. ÜNİTE: MEVSİMLER VE İKLİM

8. Sınıf Fen Bilimleri Dersi Ünitelerin Konu Özetleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
admin
Mesaj Panosu Yöneticisi
Mesajlar: 385
Kayıt: 15 May 2019, 11:08
Konum: Kocaeli
İletişim:

1. ÜNİTE: MEVSİMLER VE İKLİM

Mesaj gönderen admin »

BÖLÜMLER
1.BÖLÜM: MEVSİMLERİN OLUŞUMU
2.BÖLÜM: İKLİM VE HAVA HAREKETLERİ


1.BÖLÜM: MEVSİMLERİN OLUŞUMU

Anahtar Kavramlar
— Dünya’nın dönme ekseni
— Dolanma düzlemi
— Isı enerjisi
— Mevsimler


Neler Öğreneceksiniz?
Bu bölümü tamamladığınızda mevsimlerin oluşumunda Dünya’nın hareketlerinin, konumunun ve birim yüzeye düşen ışığın etkisini kavrayacaksınız.

Mevsimlerin Oluşumu
Dünya, Güneş etrafında dolanırken aynı zamanda kendi etrafında da döner. Dünya bu hareketleri gerçekleştirirken bir yörüngede dolanır. Bu yörüngede dolanırken dönme ekseni dik bir konumda değil, yandaki görselde görüldüğü gibi eğik bir konumdadır.
Resim

Dünya dönme ekseninde 23c27llık (23 derece 27 dakika) bir eğimle hareket etmektedir. Bu hareket mevsimlerin oluşumunda etkilidir. Etkinlikte, Dünya’nın dönme ekseninin eğikliğini dikkate alarak Güneş etrafındaki dolanma hareketine ait bir model oluşturdunuz. Bu modelde oyun hamurundan yaptığınız toplar Dünya’yı, basit elektrik devresindeki ampul ise Güneş’i simgelemektedir.
Resim
Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki hareketi mevsimlerin oluşumuna neden olur. Mevsimlerin başlangıcı olarak dört önemli tarih bulunmaktadır. Bunlar, 21 Haziran-21 Aralık (gün dönümü) ve 21 Mart-23 Eylül (gece-gündüz eşitliği) tarihleridir.

Resim
Resim

Dünya’nın Güneş çevresindeki hareketi sırasında, eksen eğikliği nedeniyle Güneş ışınları Dünya yüzeyindeki farklı bölgelere farklı açılarda gelir. Işığın dik geldiği yüzeye bıraktığı ısı enerjisi eğik geldiği yüzeye bıraktığı enerji miktarından fazladır. Güneş ışınlarının geliş açışına ve aydınlanan bölgelere göre aynı anda farklı yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır. Örneğin Kuzey Yarım Küre’ye dik gelen Güneş ışınları sayesinde burada yaz mevsimi yaşanırken Güneş ışınlarının eğik geldiği Güney Yarım Küre’de kış mevsimi yaşanmaktadır. Aynı şekilde bir yarım kürede sonbahar yaşanırken diğerinde ilkbahar yaşanır.

Güneş’ten gelen ısı ve ışık enerjisinin mevsime olan etkisini belirleyen yardımcı faktör yeryüzünün ısıyı soğurma oranıdır. Yeryüzünden olan yansıma miktarı düşük olan alanlar, daha fazla enerji soğuran alanlardır. Çöller Güneş’ten gelen ışınların yaklaşık %25’ini yansıtmaktadır, bu yüksek soğurma oranı nedeniyle çöller fazla ısınmaktadır. Kutuplarda bulunan buz kütleleri ise zaten küçük açılarla gelen Güneş ışınlarını etkin olarak yansıttığı için kutuplar daha soğuk olur.
Resim


2.BÖLÜM: İKLİM VE HAVA HAREKETLERİ

Anahtar Kavramlar
 İklim
 İklim bilimi
 İklim bilimci
 Küresel iklim değişikliği

Neler Öğreneceksiniz?
Bu bölümü tamamladığınızda iklimlerin oluşumu ve hava olayları hakkında bilgi edinecek, iklim bilimi, iklim bilimci ve küresel iklim değişiklikleri ile bu değişikliklerin etkileri hakkında bilgi ve beceri sahibi olacaksınız.

İklim ve Hava Olayları

Pencereden baktığınızda havanın bulutlu, yağmurlu, karlı ya da güneşli olduğunu gözlemlemişsinizdir. Hava olayları, hava sıcaklıklarındaki değişimler sonucu oluşur.

Sıcaklığın yükselmesi ile hava moleküllerinin hareketi artar. Artan hareketle moleküller birbirinden uzaklaşır. Bu nedenle havadaki moleküllerin birbirine teması sonucu oluşan etki yani hava basıncı azalır. Hava basıncının düşük olduğu bu alana alçak basınç alanı denir.
Sıcaklığın düşmesi hâlinde ise bu durumun tersi gerçekleşir. Hava basıncının yüksek olduğu alana yüksek basınç alanı denir.
Resim

Nem, yeryüzündeki canlıların terlemesi ve suların buharlaşması ile havaya katılan su buharı miktarıdır. Sıcaklık arttıkça buharlaşma ve terleme artacağından nem de artar. Bu nedenle soğuk günlerde havanın nemi düşük, sıcak günlerde ise yüksektir. Havadaki nem nemölçer ile ölçülür.

Hava olaylarından bazıları rüzgâr, yağmur, dolu, sis ve kırağıdır. Hava olaylarının günden güne ya da bölgeden bölgeye farklılık göstermesinin nedeni sıcaklık, nem ve hava basıncının farklı olmasıdır.
Resim
Resim
Resim

Atmosferde meydana gelen hava olaylarının oluşumunu, gelişimini ve değişimini nedenleri ile inceleyen, bu hava olaylarının canlılar ve Dünya açısından doğuracağı sonuçları araştıran bilim dalına meteoroloji denir. Bu alanda çalışan uzmanlara ise meteorolog adı verilir. Meteorologlar bir yerde gün boyunca meydana gelen atmosferik değişimleri inceleyerek hava durumunu belirler ve tahminlerde bulunur. Bunun için farklı bölgelere kurulan istasyonlar ve uydulardan alınan bilgilerden yararlanılır.

İklim Nedir?

Bir yerde uzun bir süre gözlemlenen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgâr, yağış, yağış şekli gibi olayların ortalamasına iklim adı verilir. Bir yerin iklimi o yerin enlemine, yükseltisine, yer şekillerine, kalıcı kar durumuna ve denizlere olan uzaklığına bağlıdır. İklimi inceleyen bilim dalına iklim bilimi (klimatoloji) denir. Bu alanda çalışan uzmanlar ise iklim bilimci (klimatolog) olarak adlandırılır.

Dünya’da soğuk, sıcak ve ılıman iklim olmak üzere başlıca üç çeşit iklim türü vardır. Fakat İklim tiplerinin dağılışı ve özellikleri bölgelere göre farklılık gösterir. Dünya üzerinde her bölgede kendine özgü iklim tipi bulunur. Ülkemizde ise başlıca üç iklim tipi görülür. Bunlar Akdeniz iklimi, Karadeniz iklimi ve karasal iklim olarak adlandırılır.

İklim ile hava olayları birbirleriyle bağlantılıdır. Ancak aralarında farklar vardır. Aşağıdaki tabloda iklim ile hava olayları arasındaki bu farklar verilmektedir.
Resim
Bir bölgenin iklimi çeşitli etkiler sonucu zamanla değişiklik gösterebilir. İklimde meydana gelen değişikliklerin tümüne iklim değişikliği adı verilir.

Ünite Sonu Değerlendirme Soruları

A. Aşağıdaki bilgiler doğru ise yay ayraç içine “D”, yanlış ise “Y” yazınız.
1) (....) Hava olayları, yeryüzü şekillerinin oluşumunda etkilidir.
2) (....) Dünya’nın Güneş etrafında dolanımı ve eksen eğikliği, mevsimleri oluşturur.
3) (....) İklim bilimi, günlük değişken hava olaylarını inceler.
4) (....) İklim değişiklikleri insan sağlığını olumsuz etkiler.
5) (....) 21 Haziran’da ülkemiz kış mevsimini yaşamaktadır.
6) (....) Kuzey Yarım Küre’de yaz yaşanırken aynı zamanda Güney Yarım Küre’de kış yaşanır.

B. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere kutucukların içinde bulunan kelimelerden uygun olanları yazınız.
Resim
1) Havanın gelişimini ve değişimini nedenleri ile inceleyen, hava olaylarının canlılar ve Dünya açısından doğuracağı sonuçları araştıran bilim dalına ............................... denir.
2) Bir yerde uzun süre boyunca gözlemlenen sıcaklık, nem, hava basıncı, rüzgâr, yağış, yağış şekli gibi meteorolojik olayların ortalamasına ............................... adı verilir.
3) İklim alanında çalışan bilim insanlarına ............................................... denir.
4) Yerle temas eden hava içindeki su buharının yoğuşması veya donarak kristalleşmesi sonucu küçük su damlacıklarından ya da buz kristallerinden .................................... meydana gelir.
5) Bulutlardaki su damlacıkları, soğuk havanın etkisiyle minik buz taneciklerine dönüşerek yeterli büyüklüğe ulaştığında ........................................... taneleri şeklinde yeryüzüne iner.

C. Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyiniz.
1)
I. Azot
II. Oksijen
III. Karbondioksit
IV. Su buharı
Havanın yapısında yukarıda verilen gazlardan hangileri bulunur?
A) I ve II
B) III ve IV
C) I, II ve III
D) I, II, III ve IV

2)
I. Günlük değişken atmosfer olaylarıdır.
II. Geniş bir bölgede uzun yıllar devam eden atmosfer olaylarının ortalamasıdır.
III. Belirtilirken güneşli, rüzgârlı, yağmurlu gibi ifadeler kullanılır.
Yukarıdakilerden hangisi ya da hangileri iklim ile ilgili değildir?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) I ve III
D) I, II ve III

3) Pilot ertesi günkü hava hareketi için hava tahminlerini incelemiş ve havanın açık olduğunu öğrenmiştir. Buna göre pilotun incelediği hava tahminlerini seçeneklerde verilen bilim insanlarından hangisi yapmıştır?
A) Paleontolog
B) Klimatolog
C) Meteorolog
D) Sismolog

4) Aşağıda verilen ifadelerden hangileri diğerlerinden faklıdır?
A) Doğu Karadeniz Bölgesi en çok yağmur alan bölgedir.
B) Konya da yaz, sıcak ve kuraktır.
C) Doğu Anadolu Bölgesi’nde kışlar çok soğuk geçer.
D) Önümüzdeki günlerde Ankara’da sıcaklıklar düşecektir.

5) Öğretmenin tahtaya yazdığı “21 Aralıkta Kuzey Yarım Küre’de kış mevsimi başlar.” ifadesini gören Melisa;
I. 21 Aralık Güney Yarım Küre’de yaz,
II. 21 Haziran Kuzey Yarım Küre’de kış,
III. 21 Haziran Güney Yarım Küre’de yaz

mevsimlerinin yaşanacağını söylemiştir. Melisa’ nın söylediklerinden hangisi ya da hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve III
D) I, II ve III

6) 21 Haziran’da Güney Yarım Küre’de kış, Kuzey Yarım Küre’de yaz yaşanır.
Yukarıdaki ifadede iki yarım kürede de aynı mevsimin görülmeme nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ay’ın Güneş etrafında dönmesi
B) Dünya’nın Güneş etrafında eğik eksenle dolanması
C) Güneş ışınlarının aynı açı ve yakınlıktan gelmesi
D) Dünya’nın kendi etrafında dönmesi

LGS ÖRNEK SORULARI ÇÖZMEK İÇİN TIKLAYIN >



Cevapla

“8. Sınıf Fen Bilimleri Konu Özetleri” sayfasına dön